Opracowanie lektury · bohaterowie
„Szatan z siódmej klasy” — bohaterowie
Kto jest kim w powieści Makuszyńskiego: Adam Cisowski, Wanda, roztargniony profesor i jego brat od twierdzenia Fermata, dwaj księża z dwóch epok, pułkownik Napoleona i banda z Żywotówki. Z charakterystyką Adama i portretami z naszego audiobooka.
Lista bohaterów
| Postać | Kim jest |
|---|---|
| Adam (Adaś) Cisowski | główny bohater, 17 lat, uczeń siódmej klasy gimnazjum |
| Wanda Gąsowska | bratanica profesora, córka Iwa i Ewy, ukochana Adama |
| profesor Paweł Gąsowski | nauczyciel historii, wielbiciel Napoleona |
| Iwo Gąsowski | młodszy brat profesora, pan na Bejgole, matematyk-amator |
| Ewa Gąsowska | żona Iwa, matka Wandy |
| Staszek Burski | kolega Adama z ławki, harcerz |
| ksiądz Kazuro | ubogi proboszcz z okolic Bejgoły |
| ksiądz Jan Koszyczek | autor pamiętnika z lat 1812–1813 |
| pułkownik Kamil de Berier | oficer Napoleona, który ukrył skarb |
| Francuz | poszukiwacz skarbu z listem pułkownika |
| fałszywy malarz | najgroźniejszy z bandy |
| chudy („Latająca Grdyka”) | mózg bandy |
| garbus | pilnuje psów i gospodarstwa bandy |
| Irenka Niemczewska | dziewczyna-jenerał z sąsiednich Wiliszek |
Charakterystyka Adama Cisowskiego
Adam (Adaś) Cisowski
Szatan z siódmej klasy
Uczeń siódmej klasy gimnazjum, siedzi w pierwszej ławce. Ma siedemnaście lat, jest synem lekarza i najstarszym z pięciorga dzieci. Narrator opisuje go jako „nieforemnego chłopaka, nieco pękatego, z rozmierzwioną czupryną”, sprężystego i silnego, o spojrzeniu „śmiałym i dziwnie przenikliwym”.
Skąd przydomek. Gdy Adam przyznaje się, że rozgryzł metodę egzaminowania, profesor woła „Diable! Szatanie!”, a po przegranym zakładzie: „Wygrałeś, szatanie!”. Narrator dodaje, że profesor „bardzo był bliski prawdy”.
Cechy pokazane czynami:
- Spostrzegawczy i logiczny. Odgaduje nazwiska po ruchu pióra, listy w kieszeni profesora, złodzieja pióra po atramencie, nitkę udającą setkę, szyfr z Dantego i bociana z ostatniej zagadki. Narrator nazywa go „najbystrzejszym chłopcem w całej szkole” i „mistrzem w logice”.
- Uczciwy i odważny. Sam przyznaje się do sztuczki, bo nie może patrzeć na smutek profesora, i prosi, by ukarano tylko jego.
- Dyskretny i dobry. Nie wydaje Burskiego, pióro wraca tak, że nikt się nie wstydzi. W lochu oddaje swoją derkę choremu Francuzowi.
- Skromny i samokrytyczny. „Jestem bałwan, nie cudotwórca” – mówi. Po nocnej pogoni, w której dostał w głowę, przyznaje: „postąpiłem jak baran”.
- Sprytny w niebezpieczeństwie. Pisząc list pod dyktando bandy, ukrywa w nim akrostych „Strzeżcie DOMU”. Bandę wyprowadza w pole skrzynką pełną żelastwa.
- Zakochany. Od pierwszego spojrzenia w fiołkowe oczy Wandy. Ostatnie zdanie książki mówi, że fiołki są piękniejsze od wszystkich diamentów świata.
Adam jest też starym harcerzem, czytał Karola Maya i zna francuski dzięki bonie z dzieciństwa. Profesor przez całą książkę myli jego imię i woła go Piotrusiem.
Gąsowscy
Wanda Gąsowska
bratanica profesora, córka Iwa i Ewy
Jedynaczka, „wysoka i smukła”, o fiołkowych oczach i płowych włosach. Przez rok mieszka w Wilnie u krewnych i chodzi tam do gimnazjum. Jest doskonale wysportowana: łazi po każdym drzewie, jeździ na każdym koniu i niesie ogłuszonego Adama na plecach przez park. Pomaga w śledztwie, odwozi Adama na stację w udawanym wyjeździe i jest w nim zakochana z wzajemnością.
Profesor Paweł Gąsowski
nauczyciel historii, starszy brat Iwa
Siwy, łagodny, „serce gołębie”. Kocha Napoleona, nie cierpi Hannibala i jest niezwykle roztargniony: myli nazwiska uczniów, chowa listy do kieszeni i do „Monte Christo”, w upale nosi parasol i kalosze. Z pensji wspiera rodzinę brata. W Bejgole czuwa całą noc przy rannym Adamie, demaskuje malarza próbą z portretem i w końcu poważnie rozmawia z bratem o ratowaniu domu.
Iwo Gąsowski
pan na Bejgole, ojciec Wandy
Mały człowiek z ogromnym basem i farbowaną czarną brodą „w kształcie łopaty”. Od piętnastu lat szuka dowodu wielkiego twierdzenia Fermata, liczy kredą na wrotach stodoły i zaniedbuje majątek: „Lepiej uprawiał brodę niż ziemię”. To on odczytuje akrostych Adama. Po rozmowie z bratem pali swoje papiery i zmywa farbę z brody, która okazuje się siwa.
Ewa Gąsowska
żona Iwa, matka Wandy
Cicha i zapracowana, ma „anielską duszę i nieustający katar” (od siedmiu lat). Dźwiga cały dom na sobie. Dobrze zna francuski i to ona opisuje Francuza. Kiedyś kazała zalepić gliną dziuplę w starym dębie, nie wiedząc, co w niej jest. „Pani Maria” z listu Adama to fałszywe imię wymyślone dla akrostychu.
Szkoła i dom Adama
Staszek Burski
kolega z ławki, harcerz
„Zdolny i pracowity, wysoki i szczupły; popędliwy cokolwiek i lekkomyślny”. Z pokusy schował pióro Jasińskiego w piecu, a Adam go nie wydał. W wakacje jest komendantem obozu harcerskiego za wodą, naprzeciw Żywotówki. Wyważa z harcerzami drzwi zalanego lochu i ratuje Adama i Francuza, potem pomaga zakopać fałszywą skrzynkę.
Doktor Cisowski
ojciec Adama
Szanowany lekarz chorób sercowych. W nocy, w pasiastej piżamie, przyłapuje syna nad księgą spółdzielni i myśli, że chłopak zwariował. Matka Adama jest „przedobra”, a w domu jest jeszcze czworo młodszego rodzeństwa, m.in. Janek, złodziej lodów.
Uczniowie siódmej klasy. Kaczanowski, pierwszy wywołany i nieprzygotowany („Ja przecie nie miałem być dzisiaj pytany”). Ostrowicki („Dzisiaj jest przecież czwartek!”). Wnuk, którego krótkie nazwisko zdradziło pióro profesora. Zbyszek Jasiński i Józek Żelski, którzy kłócą się o pióro. Szostak, biedny chłopiec od spółdzielni szóstej klasy i „czarnej nitki”, którego nazwisko pada dopiero w rozdziale 11.
Przeszłość: rok 1813
Pułkownik Kamil de Berier
oficer napoleoński z pułku inżynierskiego
Dociera do Bejgoły na początku 1813 roku, w łachmanach, z odmrożonymi nogami i tobołkiem na szyi. Ma „oczy mądre i dziwnie przenikliwe”. Nocami potajemnie wychodzi, coś mierzy i rysuje. Jego brat Armand, kapitan gwardii, ma przyjechać po skarb, ale ginie pod Waterloo. Pułkownik umiera z okrzykiem „Niech żyje Cesarz!”, a zostawia list z szyfrem z Dantego.
Ksiądz Jan Koszyczek. Krewny Gąsowskich z czasów napoleońskich, „siwy gołąb”, który robił tabakę i spisywał wszystko, co widział. Jego pamiętnik ze strychu opowiada historię pułkownika. To inna osoba niż ksiądz Kazuro.
Francuz i banda
Francuz
poszukiwacz skarbu z listem pułkownika
Imienia nie poznajemy. „Niepozorny człeczyna z twarzą o wyrazie szczura”, z małym wąsikiem i paryskim akcentem. List pułkownika znalazł w starej książce kupionej u antykwariusza i próbował kupić Bejgołę, bo „kupując dom, kupowało się tajemnicę”. Wynajął pomocników, a ci go okradli i zamknęli w lochu. Na łodzi ratuje tonącego harcerza, a na odchodne zostawia sto złotych dla biednych. „Chciwość mnie zgubiła” – przyznaje.
Fałszywy malarz
najgroźniejszy z bandy
Przychodzi do dworu ze sztalugami i mówi kwieciście, ale ma ręce „jak goryl”, patrzy tylko na drzwi i nie umie domalować oka na portrecie: „Ja maluję krajobrazy”. To on ogłuszył Adama w parku i ukradł pamiętnik księdza Koszyczka. W Żywotówce chwyta Adama za gardło.
Chudy („Latająca Grdyka”)
mózg bandy
Kościsty jak szkielet, z ostro wysuniętą, ruchliwą grdyką. Dawny lokaj przyjaciela Francuza, to on sprowadził pozostałych. Powstrzymuje malarza, ale nie z dobroci: proponuje Adamowi „spółkę”, zdradza wspólników i łamie słowo. W finale zabiera z rewolwerem w ręku skrzynkę pełną żelastwa.
Garbus
pilnuje psów i gospodarstwa
Niski, garbaty mężczyzna z trzema psami. Według chudego „prowadzi gospodarstwo”. Najłagodniejszy z trójki: przynosi więźniom mleko i chleb. Jego dalszego losu książka nie podaje.
Sąsiedzi z okolic Bejgoły
Ksiądz Kazuro
proboszcz ubogiej parafii
„Rumiany starowina”, który do wszystkich mówi „młodziankowie święci”. Dobry aż do przesady: karmi włóczęgów, łowi ryby bez haczyka, oszczędza na nafcie dla biednych, leczy ludzi i krowy. Ukrywa rannego Francuza. To on opowiada historię drzwi z 1863 roku, które stoją w jego szkółce, i tym daje Adamowi brakujący klucz.
Irenka Niemczewska
dziewczyna-jenerał z Wiliszek
Córka pani Niemczewskiej z sąsiednich Wiliszek, dowódczyni dziecięcej bandy, z odrapanymi kolanami, „łazi po drzewach jak małpa”. Ma przetłumaczyć francuski list obcego z Żywotówki, a Adam robi to za nią i tak odkrywa szyfr pułkownika. Dzieci z Wiliszek i Głodowców Makuszyński wziął z własnej powieści „Złamany miecz”.
„Szatana” mamy w aplikacji Audio Opowieści jako audiobook po angielsku, z ilustracjami scen i 14 portretami postaci. Dla dzieci, które wychowują się za granicą i lepiej rozumieją angielski niż polski. Głos lektora to licencjonowany głos AI i piszemy to przy każdym tytule.
Najczęstsze pytania
Kto jest głównym bohaterem „Szatana z siódmej klasy”?
Adam (Adaś) Cisowski, siedemnastoletni uczeń siódmej klasy gimnazjum, syn lekarza, nazywany przez profesora Gąsowskiego szatanem.
Ile lat ma Adam Cisowski?
Siedemnaście. Narrator mówi to wprost kilka razy. Siódma klasa dawnego ośmioletniego gimnazjum to przedostatni rok nauki, więc dziś Adam byłby licealistą.
Dlaczego Adam nazywany jest szatanem?
Bo rozgryzł tajną metodę, którą profesor Gąsowski wybierał uczniów do odpowiedzi. Profesor zawołał: „Diable! Szatanie!”, a po przegranym zakładzie: „Wygrałeś, szatanie!”.
Jak ma na imię profesor Gąsowski?
Paweł. Jego młodszy brat to Iwo, ojciec Wandy, a żona Iwa ma na imię Ewa.
Kto jest czarnym charakterem?
Banda z Żywotówki: fałszywy malarz o rękach „jak goryl”, chudy z wystającą grdyką i garbus, który pilnuje psów. Wynajął ich Francuz, ale sam padł ich ofiarą.
Opisy postaci na podstawie tekstu powieści z serwisu Wolne Lektury. Portrety pochodzą z naszego audiobooka. Stan na 20.10.2026.