Król Maciuś Pierwszy — lekcja o władzy, którą dostaje dziecko

Cele

Co uczeń wyniesie z lekcji

Materiały

Co przygotować (wszystko darmowe)

• Próbka audio (3 min) — przycisk ▶ na górze tej strony i na stronie książki. Uwaga: dziś audio jest po angielsku (polska wersja w produkcji) — na lekcji polskiego można potraktować to jako ciekawostkę „jak brzmi Maciuś po angielsku" i porównać z tekstem polskim, a w klasie z rozszerzonym angielskim jako mini-ćwiczenie ze słuchu.
• Rozdział 1 (tekst) — pełny fragment do czytania na głos: strona książki, sekcja „Rozdział pierwszy".
• Galeria postaci — 12 portretów z opisami (Maciuś, Felek, Stary doktor, Prezes ministrów, Minister Wojny, Irenka, Wychowawca, Zagraniczny król, Klu-Klu, Bum-Drum, Smutny król, Pani w Bieli): #postacie. Rzuć na tablicę.
• Trzy sceny z rozdziału 1 — ilustracje „Sala narady", „Klamki za wysoko", „Łoże ojca" — na tej samej stronie, nad galerią.
• Oś czasu Janusza Korczaka (1878–1942 → Konwencja ONZ 1989): strona autora. Kontekst historyczny na 3 minuty.
• Karta pracy — poniżej na tej stronie; wydrukuj 1 na ucznia lub 1 na parę (Ctrl+P / ⌘P, sekcja „Wersja druku" na dole).
• Tablica / rzutnik z przeglądarką i głośnikiem. Bez kont, bez instalacji.

Przebieg lekcji

45 minut krok po kroku

1. Wprowadzenie · 5 min

   Pytanie na start: „Wyobraź sobie, że od jutra rządzisz szkołą. Jaką pierwszą decyzję podejmiesz?" 3–4 odpowiedzi na głos, zapisz hasła na tablicy. Powiedz jedno zdanie o autorze: lekarz, prowadził Dom Sierot z sejmem dzieci, w 1922 napisał książkę o chłopcu, który dostał prawdziwą władzę.

2. Słuchanie próbki · 5 min

   Puść ▶ próbkę (3 min). Zadanie przed odsłuchem: „Policz, ile razy ktoś powie, że Maciuś czegoś nie umie. I zapamiętaj, co Maciuś myśli na końcu." Po odsłuchu: 1 minuta na porównanie w parach.

3. Praca z tekstem rozdziału 1 · 15 min

   Otwórz fragment na tablicy. Czytanie z podziałem na role: narrator, Minister Sprawiedliwości, Minister Wojny, zagraniczny ambasador, Prezes ministrów, ojciec-król, Maciuś. Po scenie w sali narad — stop: „Kto tu podejmuje decyzje? A kto ponosi ich skutki?" Po scenie z klamkami — stop: „Co czuje Maciuś za drzwiami?" Uczniowie wypełniają zadania 1–3 karty pracy.

4. Dyskusja · 15 min

   Trzy rundy po ~5 min: (a) władza — kto ma władzę w pałacu, a kto tytuł; (b) odpowiedzialność — czy dziewięciolatek może odpowiadać za państwo, czy dorośli mogą go z tego zwolnić; (c) prawa dziecka — czego Maciusiowi odmawiają dorośli w rozdziale 1 (informacja, głos, szacunek) i jak to się ma do Konwencji ONZ. Wybieraj z listy pytań poniżej.

5. Podsumowanie · 5 min

   Runda „jedno zdanie": każdy kończy „Gdybym był Maciusiem, to…". Zapisz na tablicy dwie najciekawsze odpowiedzi. Zadaj pracę domową (poniżej). Zapowiedz: kolejne rozdziały to trzy wojny i sejm dzieci — dobra pora, żeby zachęcić do lektury całości.

Dyskusja

Pytania do rozmowy (wybierz 4–6)

1. Ministrowie zamykają drzwi na klucz, żeby nikt im nie przeszkadzał. Przed kim właściwie się zamykają?
2. Minister Wojny mówi: „Maciuś nawet pisać jeszcze nie umie. Kto będzie się bał takiego króla?" Czy król musi być groźny? Po co komu władca, którego się boją?
3. Prezes ministrów pisze niebieskim ołówkiem „dobrze, niech będzie wojna" i prosi o wino. Co ta scena mówi o tym, jak traktuje swoją odpowiedzialność?
4. Klamki w pałacu są za wysoko dla dziewięciolatka. Co jeszcze w świecie dorosłych jest „za wysoko" dla dzieci — dosłownie i w przenośni?
5. Maciuś stoi boso za drzwiami i słyszy, jak wznoszą jego zdrowie. Dlaczego Korczak pokazuje króla właśnie tak, a nie na tronie?
6. „Już ja im odpłacę, jak będę królem" — to zemsta czy obietnica sprawiedliwości? Czym się różnią?
7. Ojciec mówi: „nie chcę cię zostawić samego na świecie". Kto w rozdziale 1 jest po stronie Maciusia? (Podpowiedź: doktor.) Skąd to wiemy?
8. Gdyby w twojej klasie był „sejm klasy" jak w Domu Sierot Korczaka — o czym mógłby decydować, a o czym nie? Kto by to ustalał?
9. Korczak napisał: „Nie ma dzieci — są ludzie". Co to zmienia w sposobie, w jaki dorośli powinni rozmawiać z dziećmi?
10. Konwencja o prawach dziecka (ONZ, 1989) mówi m.in. o prawie do wyrażania własnych poglądów i do informacji. Które z tych praw łamią ministrowie w rozdziale 1?

Karta pracy

Pięć zadań na lekcję

Praca domowa

Do wyboru jedno z trzech

• List do ministrów. Napisz w imieniu Maciusia krótki list (8–10 zdań) do ministrów: czego od nich oczekujesz jako król i co obiecujesz w zamian.
• Pierwsza ustawa. Zaproponuj jedną ustawę, którą wprowadziłbyś/wprowadziłabyś jako dziecko-król. Napisz, komu pomoże, kogo może zdenerwować i ile będzie kosztowała.
• Kolejny rozdział. Przeczytaj (lub wysłuchaj w aplikacji) rozdział 2 i przygotuj jedno pytanie do klasy, na które sam/sama nie znasz odpowiedzi.

Rozszerzenie

Prawa dziecka: od Korczaka do Konwencji ONZ

Jeśli masz drugą godzinę (albo godzinę wychowawczą), warto pociągnąć wątek dalej. Korczak nie tylko napisał powieść o dziecku-królu — w Domu Sierot przy Krochmalnej (1912–1942) dzieci miały własny sejm, sąd koleżeński i gazetę. Kiedy w 1989 roku ONZ przyjmowała Konwencję o prawach dziecka, projekt zgłosiła Polska, a duch dokumentu był Korczakowski.

• 1878Rodzi się w Warszawie jako Henryk Goldszmit.
• 1912Otwiera Dom Sierot ze Stefanią Wilczyńską — z sejmem dzieci i sądem koleżeńskim.
• 1922Król Maciuś Pierwszy. Rok później — Król Maciuś na wyspie bezludnej.
• 1929Prawo dziecka do szacunku.
• 1942Wraz z wychowankami Domu Sierot deportowany z getta do Treblinki.
• 1989ONZ przyjmuje Konwencję o prawach dziecka — z polskiej inicjatywy, w duchu Korczaka.

Ćwiczenie: podziel klasę na 4 grupy. Każda dostaje jedno prawo z Konwencji w wersji dla dzieci (np. prawo do wyrażania poglądów, do informacji, do ochrony przed przemocą, do nauki) i szuka w rozdziale 1 sceny, w której Maciusiowi tego prawa brakuje. Grupa prezentuje scenę w formie „żywego obrazu" (stop-klatka), reszta zgaduje prawo. Pełna biografia i oś czasu: Janusz Korczak.

Pytania praktyczne